Twórczość filozoficzna głównych reprezentantów dziewiętnastowiecznej myśli polskiej okresu międzypowstaniowego – Bronisława Trentowskiego i Augusta Cieszkowskiego – wykazuje genetycznie silne związki z nowożytną myślą niemiecką. Ugruntowana dziedzictwem historycznym klasycznego idealizmu niemieckiego, wyróżniona pozycja filozofii w życiu kulturalnym Niemiec odbiega jednak wyraźnie od ducha polskiej kultury narodowej, dla którego przewodnia funkcja (kulturotwórcza) literatury pięknej i tradycyjnie wysoka ranga religii w życiu społecznym pozostają czymś niekwestionowanym. Filozofia polska epoki romantyzmu zmuszona jest uporać się z tą trudnością w latach czterdziestych XIX wieku, m.in. w związku z ukazaniem się wpływowych prelekcji paryskich Mickiewicza, które problem ten stawiają wprost, nazywając obu wymienionych filozofów „Słowianami wynarodowionymi”, „popadłymi w niewolę myśli niemieckiej”. W wyniku złożonego procesu definiowania własnej tożsamości myśl filozoficzna wspomnianego nurtu włącza ostatecznie w swój program teoretyczny szeroki kontekst ideowy rodzimej kultury polskiej z jego charakterystycznymi elementami składowymi i w efekcie krystalizuje się oryginalna koncepcja „filozofii narodowej”. Przedmiotem referatu jest analiza ogólnokulturowych przyczyn oraz bliższych i dalszych skutków tego ograniczonego finalnie wpływu nowożytnej filozofii niemieckiej, zwłaszcza heglizmu, na kształt polskiej myśli filozoficznej omawianego okresu.