Początek XX wieku, a zwłaszcza okres I wojny światowej, to czas wzmożonego zainteresowania rosyjskich filozofów polskim romantyzmem. Spośród autorów reprezentujących rosyjski Renesans Religijno-Filozoficzny odrębne publikacje lub dłuższe fragmenty wypowiedzi poświęcili polskiemu romantyzmowi m.in. Mikołaj Łosski, Dymitr Mereżkowski, Dymitr Fiłosofow, Wiaczesław Iwanow, Włodzimierz Ern, Mikołaj Bierdiajew, a także Włodzimierz Sołowjow, powszechnie uważany za jednego z trzech (obok Fiodora Dostojewskiego i Mikołaja Fiodorowa) prekursorów rosyjskiej filozofii religijnej tego okresu.

            Mój referat będzie próbą zebrania oraz analizy wypowiedzi Mikołaja Bierdiajewa na temat polskich romantyków. Do głównych tekstów, w których można je znaleźć, należą m.in.: Aleksiej Stiepanowicz Chomiakow (1912), Rosyjska i polska dusza (1915), Rosyjska idea (1946), Zarys metafizyki eschatologicznej (1947) czy Egzystencjalna dialektyka Boga i człowieka (wydana pośmiertnie, w 1952 roku, a pisana podczas II wojny światowej). Można wyróżnić dwie grupy tekstów: pierwszą, wczesną, w której rosyjski filozof nawiązuje ogólnie do polskiego romantyzmu jako formacji filozoficzno-kulturalnej, oraz drugą, późną, w której nawiązuje do mesjanizmu Augusta Cieszkowskiego.

            Referat zostanie zatem podzielony na cztery części. W pierwszej z nich przedstawię panoramę recepcji polskiego romantyzmu w pismach filozofów rosyjskich tworzących w I połowie XX wieku, starając się odpowiedzieć na pytanie o uwarunkowania, którym ona podlegała. W drugiej zbiorę oraz dokonam analizy kluczowych wypowiedzi Bierdiajewa o polskim romantyzmie. W trzeciej szczególną uwagę poświęcę nawiązaniom do Augusta Cieszkowskiego, zawartym w późnych dziełach rosyjskiego filozofa. Będzie to punkt wyjścia do rozważenia dalekiego od jednoznaczności problemu relacji mesjanizmu i katastrofizmu w końcowym okresie twórczości Rosjanina. Obecne w dziełach Bierdiajewa nawiązania do Cieszkowskiego świadczą o tym, że nie można mówić o przejściu rosyjskiego filozofa od mesjanizmu do eschatologizmu (takiej tezy bronił choćby Cezary Wodziński), jego późna filozofa jest zaś skomplikowanym połączeniem wątków mesjanistycznych z głęboko zakorzenionymi przeświadczeniami o charakterze katastroficznym. W podsumowaniu postaram się uwypuklić podobieństwa i różnice między polskim romantyzmem a filozofią Bierdiajewa.