Celem referatu jest ukazanie oddziaływania idei pracy organicznej w polskiej myśli romantycznej. Lansowane przez prepozytywizm hasło pracy organicznej podchwytywał także romantyzm jako bliskie sobie, bo stanowiące element romantycznej strategii działań na drodze do realizacji „królestwa niebieskiego” na  ziemi. Innymi słowy, praca organiczna, będąc działalnością doczesną, nie miała dla romantyków wartości samej w sobie, lecz stanowiła realizację celów idealnych. W świadomości powszechnej zmieniał się jednak z wolna pod wpływem pozytywizmu sens tego pojęcia. Mistyczna obudowa zaczęła zwolna odpadać jako nieprzydatna dla uzasadnienia programu działań organicznych w zmieniających się okolicznościach. Bez owych mistycznych uzasadnień – jak pokazała to Barbara Skarga w Narodzinach pozytywizmu polskiego 1831–1864 – program stał się rodzajem fermentu, który rozsadzał idealistyczne teorie romantyzmu od środka, stymulując jednocześnie przemiany światopoglądowe w Polsce.