U podstaw referatu spoczywa założenie, że dorobek literacki i filozoficzny Adama Mickiewicza oczekuje na fenomenologiczną relekturę – jako określone „cogitatum udostępnione świadomościowo przez cogito” o określonej „budowie noetyczno-noematycznej” (E. Husserl, Medytacje kartezjańskie, Warszawa 1982, s. 58). Należy przyznać, że pozostało niewiele tekstów mogących w jakimkolwiek stopniu w pierwszym, tj. filozoficznym znaczeniu przybliżyć cogito Mickiewiczowskie. Poza przekładami z Emersona, Saint-Martina oraz Boehmego niemalże nie dysponujemy wglądem na temat tzw. Mickiewiczowskiego światopoglądu filozoficznego. Cenne w tej mierze pozostają Uwagi na marginesie dzieł Spinozy i Wykłady o literaturze słowiańskiej, także jako źródło sądów poety o intuicji.

Tematem mojej wypowiedzi stanie się tekst literacki – Pan Tadeusz czytany w odległym dlań – zdawałoby się – kontekście Medytacji kartezjańskich Edmunda Husserla jako „fenomenologiczna epopeja retencyjna”: skoncentrowana na zgłębianiu sytuacji i postaw pamięci, wyczekiwania, zapamiętywania, przypominania – na przybliżaniu ich „możliwości apriorycznych” pojętych jako podstawy refleksji transcendentalnej, a nawet fantazji (Erinnerung, Widererinnerung i tzw. „doświadczenie jak gdyby” – Medytacje…, s. 39).

Czy relacja między autorem a jego dziełem (w tym przypadku – utworem literackim) może zyskać znamiona fenomenologicznej relacji projektującej, to jest czy może być relacją „świadomościowego udostępniania cogitatum przez cogito”? Usiłując udzielić odpowiedzi na to pytanie, odwołam się do opisu serwisu stołowego z księgi dwunastej Pana Tadeusza (w. 31–192), wskazując, że jest to opis intencjonalny, ujmujący przedmiot jako „transcendentalną nić przewodnią” (transzendentaler Leitfaden) dającą możliwość (toutes proportions gardées) „cofania refleksji” zarówno ku realnym „odmianom świadomości”, jak i ku potencjalnym (sic!) tworzącym horyzont „jedności możliwego życia świadomościowego” (zob. odpowiedź Wojskiego na pytanie Dąbrowskiego w. 194–218 oraz par. 21 drugiej medytacji Medytacji kartezjańskich, s. 72–76).