Głównym celem mojego wystąpienia będzie rekonstrukcja źródłowych kategorii egzystencjalnych w twórczości Adama Mickiewicza w odniesieniu do pojęcia ducha. Podstawą rozważań będzie Literatura słowiańska – cykl wykładów wygłoszonych w latach 1840-1844 w Collège de France.

Za punkt wyjścia posłuży refleksja nad wyrazistością podziału na świat widomy i niewidomy, który to dualizm będę starał się osłabić na gruncie twierdzeń Mickiewicza dotyczących przemijalności doczesnego świata, którego stosunkom jedynie duch może nadać byt rzeczywisty. Następnie przedstawię, wykorzystując w tym celu m.in. kategorie temporalne, szerokie spektrum aktywności ducha w zakresie tworzenia rzeczywistości – poczynając od dziejów, których człowiek jest jednocześnie współtwórcą i hermeneutą.

Powyższe rozważania pozwolą mi na zarysowanie podstawowych struktur, w ramach których można scharakteryzować autentyczną egzystencję chrześcijańską wobec wezwania Chrystusa, która jednocześnie stanowi, zdaniem Mickiewicza, uniwersalną formę życia. Za podstawową kategorię interpretacyjną w tym kontekście posłuży mi słowo, którego rozległą analizę odnaleźć można w Literaturze słowiańskiej. Z tej perspektywy wykłady można uznać nie tyle za wiedzę przekazywaną w sposób systematyczny słuchaczom, ile za specyficzną manifestację Objawienia.

Następnie skonfrontuję tę formę egzystencji z próbami jej zafałszowania. Jednym z przeciwników Mickiewicza jest Kościół, który zagubił, przeinaczył, a także celowo zapomniał o apokaliptycznym wymiarze chrześcijaństwa i którego skostniała struktura czyni go czymś z istoty przestarzałym we współczesnym świecie – zatracił język, który pozwoliłby wyrazić ludzkie doświadczenie w tej przełomowej epoce. Drugi wróg to nowożytna filozofia, której początków należy upatrywać w rozkładzie średniowiecznego chrześcijaństwa. Jej istotę stanowi doktryna, która zapisana w książkach przesłania człowiekowi podstawowy wymiar egzystencji związany z nieustanną ofiarą na drodze ku doskonałości.

Ten kontekst negatywny pozwoli na doprecyzowanie stanowiska Mickiewicza i interpretację owego sporu w ramach antynomii wiary i wiedzy, co będzie stanowiło podsumowanie rozwijanej w moim wystąpieniu problematyki autentycznej egzystencji chrześcijańskiej w myśli Adama Mickiewicza.